Μερικές φορές, μια ολόκληρη ιστορία αρχίζει από κάτι πολύ μικρό. Μια πινακίδα στον δρόμο. Ένα όνομα που έχουμε προσπεράσει δεκάδες φορές χωρίς να σταθούμε πραγματικά μπροστά του. Μια διαδρομή που μοιάζει συνηθισμένη, μέχρι τη στιγμή που αποφασίζουμε να την κοιτάξουμε διαφορετικά.
Βρισκόμουν δίπλα στη Λέσχη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, όταν το βλέμμα μου στάθηκε στην πινακίδα: «Οδός Πλήθωνος Γεμιστού». Ένας δρόμος μέσα στην πόλη, ένα όνομα χαραγμένο πάνω σε μια πινακίδα. Κι όμως, πίσω από αυτές τις λίγες λέξεις κρυβόταν ένας ολόκληρος κόσμος ιδεών, αναζητήσεων και ιστορικών διαδρομών.
Πόσες φορές περνάμε μπροστά από κάτι χωρίς να το βλέπουμε; Πόσες ιστορίες υπάρχουν γύρω μας, αθέατες επειδή η καθημερινότητα μάς έχει μάθει να κινούμαστε γρήγορα, να φτάνουμε στον προορισμό μας και να ξεχνάμε να παρατηρούμε τη διαδρομή;
Εκείνη τη στιγμή, η πινακίδα έπαψε να είναι απλώς μια πινακίδα. Έγινε αφορμή για ένα ταξίδι στον χρόνο, στη φιλοσοφία και τελικά σε κάτι πολύ προσωπικό: στην ίδια την ικανότητα της παρουσίας.
Ποιος ήταν ο Πλήθων Γεμιστός;
Ο Γεώργιος Γεμιστός, γνωστός ως Πλήθων, υπήρξε ένας σημαντικός Βυζαντινός φιλόσοφος της ύστερης περιόδου του Βυζαντίου. Έζησε περίπου από τα μέσα του 14ου αιώνα έως το 1452 και συνδέθηκε ιδιαίτερα με τον Μυστρά, όπου ανέπτυξε τη φιλοσοφική του σκέψη και ασχολήθηκε με ζητήματα παιδείας, κοινωνίας, πολιτικής και αναδιοργάνωσης του κράτους.
Ο Πλήθων μελέτησε βαθιά τον Πλάτωνα και υποστήριξε ιδέες που διαφοροποιούνταν από πολλές κυρίαρχες αντιλήψεις της εποχής του. Δεν περιορίστηκε στην επανάληψη όσων είχαν ήδη ειπωθεί. Αναζήτησε εναλλακτικούς τρόπους σκέψης και αναρωτήθηκε πώς οι ιδέες θα μπορούσαν να συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας διαφορετικής κοινωνίας.
Το 1438–1439 συμμετείχε στη Σύνοδο της Φεράρας–Φλωρεντίας. Η παρουσία του στην Ιταλία και οι συζητήσεις γύρω από την πλατωνική φιλοσοφία συνέβαλαν στη διάδοση του ενδιαφέροντος για τον Πλάτωνα σε κύκλους Ιταλών διανοουμένων της Αναγέννησης. Η επίδρασή του υπήρξε μέρος μιας ευρύτερης πνευματικής ανταλλαγής ανάμεσα στον ελληνόφωνο βυζαντινό κόσμο και τη Δυτική Ευρώπη.
Αυτό που με ενδιαφέρει εδώ δεν είναι μόνο η ιστορική του θέση. Είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος, μέσα σε μια εποχή μεγάλων αλλαγών, επέλεξε να αναζητήσει νέους τρόπους κατανόησης του κόσμου. Να μην αντιμετωπίσει την πραγματικότητα ως κάτι αμετάβλητο, αλλά ως κάτι που μπορεί να εξεταστεί, να αμφισβητηθεί και να επανανοηματοδοτηθεί.
Ένα όνομα στον δρόμο μπορεί να ανοίξει έναν ολόκληρο κόσμο
Δεν γνωρίζω αν η συγκεκριμένη ονομασία του δρόμου επιλέχθηκε για να δημιουργήσει κάποιον συμβολικό δεσμό με το πανεπιστήμιο ή τη φοιτητική ζωή που υπάρχει γύρω του. Δεν χρειάζεται, όμως, να γνωρίζουμε την πρόθεση πίσω από κάθε όνομα για να ανακαλύψουμε τι μπορεί να ξυπνήσει μέσα μας.
Μια οδός δεν είναι μόνο η διαδρομή από ένα σημείο σε ένα άλλο. Είναι τα βήματα όσων πέρασαν από εκεί, οι καθημερινές συναντήσεις, οι βιαστικές σκέψεις, οι συζητήσεις, τα όνειρα και οι αποφάσεις που ίσως άλλαξαν τη ζωή κάποιου.
Κάθε όνομα κουβαλά μια ιστορία. Κάθε πινακίδα μπορεί να γίνει μια μικρή πόρτα προς το παρελθόν. Και κάθε παρατήρηση μπορεί να γίνει η αρχή μιας νέας ερώτησης.
Το σημαντικό δεν είναι να γνωρίζουμε τα πάντα. Είναι να διατηρούμε ζωντανή την περιέργεια που μας οδηγεί να μάθουμε περισσότερα. Να μη θεωρούμε ότι επειδή έχουμε δει κάτι πολλές φορές, το έχουμε πραγματικά γνωρίσει.
Η παρουσία αρχίζει όταν σταματάμε να προσπερνάμε
Συχνά πιστεύουμε ότι η παρουσία σημαίνει απλώς να βρισκόμαστε κάπου σωματικά. Να περπατάμε σε έναν δρόμο, να καθόμαστε σε ένα τραπέζι, να συμμετέχουμε σε μια συζήτηση ή να χορεύουμε με έναν άνθρωπο.
Όμως η φυσική παρουσία δεν είναι πάντα και ουσιαστική παρουσία. Μπορεί το σώμα μας να βρίσκεται σε έναν χώρο, ενώ το μυαλό μας ταξιδεύει σε όσα συνέβησαν χθες ή σε όσα φοβόμαστε ότι θα συμβούν αύριο. Μπορεί να κοιτάζουμε χωρίς να παρατηρούμε και να ακούμε χωρίς να ακούμε πραγματικά.
Η παρουσία απαιτεί μια μικρή αλλά ουσιαστική απόφαση: να επιστρέψουμε σε αυτό που συμβαίνει τώρα. Να δώσουμε χρόνο σε μια λεπτομέρεια, να ακούσουμε μια φωνή, να παρατηρήσουμε μια κίνηση, να αναρωτηθούμε τι κρύβεται πίσω από κάτι που θεωρούσαμε δεδομένο.
Η παρουσία είναι η τέχνη του να βλέπεις το αόρατο.
Το «αόρατο» δεν είναι απαραίτητα κάτι μυστηριώδες ή υπερφυσικό. Είναι συχνά αυτό που βρίσκεται μπροστά μας, αλλά δεν του έχουμε δώσει την προσοχή που του αξίζει: η ιστορία πίσω από ένα όνομα, η ανάγκη πίσω από μια συμπεριφορά, η συγκίνηση πίσω από ένα βλέμμα, η δυνατότητα πίσω από μια απλή καθημερινή συνάντηση.
Από τη φιλοσοφία στην πράξη
Η φιλοσοφία αποκτά ιδιαίτερη αξία όταν δεν μένει μόνο στις λέξεις. Όταν μας βοηθά να θέτουμε καλύτερα ερωτήματα, να εξετάζουμε τις βεβαιότητές μας και να παίρνουμε πιο συνειδητές αποφάσεις.
Η σκέψη του Πλήθωνα αποτελεί μια αφορμή να θυμηθούμε ότι οι ιδέες μπορούν να μας οδηγήσουν πέρα από τα όρια της συνήθειας. Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με κάθε θέση ενός φιλοσόφου για να αναγνωρίσουμε την αξία της αναζήτησης, της μελέτης και του δημιουργικού προβληματισμού.
Μπορούμε να ξεκινήσουμε από μια απλή ερώτηση: Τι προσπερνώ καθημερινά χωρίς να το παρατηρώ; Ίσως είναι ένας δρόμος, ένας άνθρωπος, μια ευκαιρία για επικοινωνία ή μια πλευρά του εαυτού μας που δεν έχουμε εξερευνήσει ακόμη.
Η αλλαγή δεν αρχίζει πάντοτε με μια μεγάλη απόφαση. Μερικές φορές αρχίζει με ένα μικρό σταμάτημα, μια πιο προσεκτική ματιά και την προθυμία να δούμε κάτι γνώριμο με διαφορετικό τρόπο.
Το τάνγκο ως άσκηση παρουσίας
Για μένα, το αργεντίνικο τάνγκο είναι ένας από τους χώρους όπου αυτή η ιδέα μπορεί να γίνει εμπειρία. Δύο άνθρωποι συναντιούνται μέσα στη μουσική και δημιουργούν μια κοινή στιγμή που δεν μπορεί να επαναληφθεί ακριβώς με τον ίδιο τρόπο.
Ο χορός δεν είναι μόνο βήματα, τεχνική ή μια ακολουθία κινήσεων. Είναι ακρόαση, επικοινωνία, προσαρμογή και αμοιβαίος σεβασμός. Είναι η ικανότητα να αντιλαμβάνεσαι τον άλλον χωρίς να προσπαθείς να ελέγξεις κάθε λεπτομέρεια και να συμμετέχεις χωρίς να χάνεις την ευθύνη της δικής σου παρουσίας.
Όταν χορεύουμε πραγματικά παρόντες, δεν προσπαθούμε απλώς να εκτελέσουμε σωστά μια κίνηση. Ακούμε τη μουσική, αντιλαμβανόμαστε τον χώρο, σεβόμαστε τα όρια των άλλων και ανταποκρινόμαστε σε όσα συμβαίνουν εκείνη τη στιγμή.
Το ίδιο ισχύει και έξω από την πίστα. Μια συζήτηση, μια φιλία, μια συνεργασία ή μια κοινωνική δράση χρειάζεται κάτι περισσότερο από τη φυσική μας παρουσία. Χρειάζεται ενδιαφέρον, προσοχή και διάθεση για ουσιαστική σύνδεση.
Life with Purpose · Tango with Purpose · Philosophy with Purpose
Αυτές οι σκέψεις συνδέονται με τη φιλοσοφία που θέλουμε να καλλιεργούμε μέσα από το TangoThessaloniki.com: μια δημιουργική συνάντηση των τεχνών, του πολιτισμού, της ανθρώπινης επικοινωνίας και της κοινωνικής προσφοράς.
Το Life with Purpose μάς προσκαλεί να αναρωτηθούμε πώς θέλουμε να ζούμε και τι αξία θέλουμε να δίνουμε στις καθημερινές μας επιλογές.
Το Tango with Purpose θυμίζει ότι ο χορός μπορεί να γίνει αφορμή για σύνδεση, συμμετοχή, συμπερίληψη και στήριξη ανθρώπων και κοινοτήτων.
Το Philosophy with Purpose μάς καλεί να μεταφέρουμε τη σκέψη στην καθημερινή ζωή: να αναρωτιόμαστε, να ακούμε, να μαθαίνουμε και να μετατρέπουμε τις ιδέες σε πράξεις που έχουν θετικό νόημα για εμάς και τους ανθρώπους γύρω μας.
Δεν χρειάζεται κάθε συνάντηση να αλλάξει τον κόσμο. Μπορεί, όμως, να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε έναν άνθρωπο. Και μερικές φορές, αυτή η μικρή αλλαγή είναι η αρχή για κάτι μεγαλύτερο.
Η πόλη ως ανοιχτό βιβλίο
Η Θεσσαλονίκη είναι γεμάτη ονόματα, μνημεία, δρόμους, κτίρια και καθημερινές διαδρομές που συνδέουν διαφορετικές εποχές. Μπορούμε να την περπατάμε μόνο για να φτάσουμε κάπου ή να την ανακαλύπτουμε σαν ένα ανοιχτό βιβλίο, στο οποίο κάθε σελίδα μάς προσκαλεί να σταθούμε λίγο περισσότερο.
Ίσως αξίζει, την επόμενη φορά που θα συναντήσουμε μια πινακίδα με ένα όνομα που δεν γνωρίζουμε, να σταματήσουμε για λίγο. Να αναζητήσουμε ποιος ήταν αυτός ο άνθρωπος, τι σκέφτηκε, τι προσπάθησε να αλλάξει και γιατί το όνομά του συνεχίζει να υπάρχει στον δημόσιο χώρο.
Κι αν δεν έχουμε χρόνο να αναζητήσουμε όλες τις απαντήσεις εκείνη τη στιγμή, μπορούμε τουλάχιστον να κρατήσουμε ζωντανή την ερώτηση. Η περιέργεια είναι κι αυτή ένας τρόπος να είμαστε παρόντες.
Μια μικρή υπενθύμιση για την καθημερινότητα
Δεν χρειάζεται να ταξιδέψουμε μακριά για να ανακαλύψουμε κάτι νέο. Μερικές φορές αρκεί να αλλάξουμε τον τρόπο που κοιτάζουμε όσα βρίσκονται ήδη γύρω μας.
Ένας δρόμος μπορεί να γίνει αφορμή για ιστορική αναζήτηση. Ένα όνομα μπορεί να μας οδηγήσει σε μια φιλοσοφική ιδέα. Μια ιδέα μπορεί να γεννήσει μια συζήτηση. Και μια συζήτηση μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που στεκόμαστε απέναντι στους άλλους.
Η ουσία δεν είναι μόνο πόσα μέρη επισκεπτόμαστε, πόσα πράγματα μαθαίνουμε ή πόσες κινήσεις κατακτούμε. Είναι και το πόσο ουσιαστικά συμμετέχουμε σε όσα ζούμε.
Ίσως το επόμενο ταξίδι να αρχίζει τη στιγμή που σταματάμε να προσπερνάμε αυτό που βρίσκεται μπροστά μας.
Στεκόμενος μπροστά στην πινακίδα «Οδός Πλήθωνος Γεμιστού», δεν είδα μόνο ένα όνομα στον χάρτη της Θεσσαλονίκης. Είδα μια αφορμή να αναρωτηθώ πόσα πράγματα παραμένουν κρυμμένα μέσα στα πιο συνηθισμένα σημεία της ζωής μας.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο ουσιαστική υπενθύμιση: να μη θεωρούμε τη διαδρομή δεδομένη. Να παρατηρούμε, να αναρωτιόμαστε, να ακούμε και να συμμετέχουμε με μεγαλύτερη συνείδηση σε όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Σπύρος Σαλ · Spiros Sal
TangoThessaloniki.com
Ανεξάρτητη Πρωτοβουλία Τεχνών, Πολιτισμού και Κοινωνικής Προσφοράς
Life with Purpose · Tango with Purpose · Philosophy with Purpose
Η παρουσία είναι η τέχνη του να βλέπεις το αόρατο.